Jan Karski

Jan Karski

Senat USA w hołdzie Karskiemu

Senat USA, w setną rocznicę urodzin Jana Karskiego, przyjął jednogłośnie rezolucję, w której oddał hołd życiu i dziedzictwu legendarnego emisariusza polskiego podziemia z okresu II wojny światowej.

- "Jan Karski był niezwykłym bohaterem w historii II wojny światowej i XX wieku" – stwierdził Robert Menendez, przewodniczący senackiej komisji spraw zagranicznych, który przedstawił projekt rezolucji. - "Polska pozostaje jednym z najważniejszych sojuszników Ameryki i dlatego pragniemy złożyć hołd jednemu z jej najwybitniejszych synów. Jest to odpowiedni czas, by Ameryka upamiętniła i uhonorowała Karskiego w setną rocznicę jego urodzin" – dodał.

Jan Kozielewski (Jan Karski to pseudonim) urodził się w 1914 roku w Łodzi – czytamy w nocie biograficznej na stronie Fundacji Edukacyjnej Jana Karskiego. Tuż przed wybuchem II wojny światowej rozpoczął karierę dyplomatyczną w Ministerstwie Spraw Zagranicznych.

Po wkroczeniu Rosjan na wschodnie tereny Polski we wrześniu 1939 roku wraz z tysiącami polskich oficerów znalazł się w sowieckiej niewoli. Dzięki szczęśliwemu splotowi okoliczności przedostał się do niemieckiej strefy okupacyjnej i uciekł z transportu, podczas gdy większość jego towarzyszy broni zamordowano w 1940 roku w Katyniu.

Po dotarciu do Warszawy Karski zaangażował się w działalność ruchu oporu i został kurierem Polskiego Państwa Podziemnego. Obdarzony fotograficzną pamięcią i władający kilkoma językami kilkukrotnie wysyłany był z misjami do polskiego rządu na uchodźstwie we Francji i Wielkiej Brytanii, przewożąc tajne instrukcje i rozkazy. W ramach przygotowań do ostatniej i najważniejszej dwukrotnie został wprowadzony do warszawskiego getta, by na własne oczy zobaczyć tragiczną sytuację Żydów. W przebraniu ukraińskiego żołnierza spędził również kilka godzin w obozie przejściowym w Izbicy, z którego Żydów transportowano do obozów zagłady w Sobiborze i na Majdanku. Tam ponownie widział nieludzko traktowanych, umierających z głodu i rozstrzeliwanych ludzi.

W 1942 roku Karski przekazał informacje o eksterminacji Żydów zachodnim sojusznikom. Osobiście dostarczył szczegółowe raporty i jako naoczny świadek zaapelował do brytyjskiego Ministra Spraw Zagranicznych Anthony’ego Edena, przedstawicieli brytyjskich mediów i establishmentu o podjęcie działań mających na celu powstrzymania Holokaustu. W lipcu 1943 roku, w dwa miesiące po zagładzie warszawskiego getta, Karski spotkał się w Białym Domu z Prezydentem Stanów Zjednoczonych, Franklinem D. Rooseveltem. Rozmowy Karskiego nie przyniosły oczekiwanych rezultatów, a interwencja aliantów nigdy nie nastąpiła.

Po wojnie Jan Karski pozostał w USA, nie mógł i nie chciał wracać do komunistycznej Polski. Przez wiele lat nie ujawniał swoich wojennych przeżyć. Jego rola w informowaniu wolnego świata o trwającej zagładzie stała się znana dopiero po wywiadzie, jakiego udzielił w 1978 roku Claudowi Lanzmannowi realizującemu film „Shoah”.

W 1982 roku jerozolimski Instytut Yad Vashem przyznał Karskiemu tytuł Sprawiedliwego wśród Narodów Świata, a w 1994 roku rząd Izraela oraz rodzinne miasto Łódź przyznały mu honorowe obywatelstwo. W 1995 roku otrzymał z rąk prezydenta Lecha Wałęsy Order Orła Białego, a 29 maja 2012 roku prezydent Barack Obama odznaczył go pośmiertnie Prezydenckim Medalem Wolności, najwyższym amerykańskim odznaczeniem cywilnym.

Zmarł 13 lipca w Waszyngtonie i tam został pochowany.

mp

02.04.2014 10:56 opublikowano w Wiadomości